Kısa cevap: Stopaj veya tevkifat, verginin gelir sahibinin eline geçmeden önce, ödemeyi yapan kişi veya kurum tarafından kaynağında kesilerek vergi dairesine yatırılmasıdır.
İş yeri kirası, ücret, serbest meslek ödemesi, temettü, yıllara sari inşaat hakedişi, faiz ve bazı hizmet ödemelerinde stopaj uygulanabilir. Ancak her ödemeden stopaj kesilmez. Kesinti yapılabilmesi için kanunda açık bir düzenleme bulunması ve ödemeyi yapan tarafın vergi sorumlusu olması gerekir.
1. Stopaj Nedir?
Stopaj, verginin ödeme sırasında kaynağında kesilmesi yöntemidir. Vergiyi doğuran gelir, alıcının veya hizmet verenin eline tamamen geçmeden önce, kanunda belirtilen oran üzerinden kesinti yapılır.
Kesilen vergi, geliri elde eden kişi adına vergi sorumlusu tarafından vergi dairesine beyan edilir ve ödenir. Bu nedenle stopaj, başlı başına ayrı bir vergi türü değil; gelir veya kurumlar vergisinin tahsil edilme yöntemlerinden biridir.
Basit anlatım: 10.000 TL brüt kira ödemesinde %20 stopaj varsa, kiracı 2.000 TL'yi keserek vergi dairesine yatırır. Mal sahibi 8.000 TL net kira alır. Kesilen 2.000 TL, mal sahibi adına ödenmiş vergi olarak dikkate alınır.
2. Stopaj ile Tevkifat Aynı Şey mi?
Gelir vergisi bakımından "stopaj", "vergi kesintisi" ve "gelir vergisi tevkifatı" ifadeleri çoğu zaman aynı uygulamayı anlatır. Günlük muhasebe dilinde stopaj, özellikle kira, ücret ve serbest meslek ödemeleri için kullanılır.
KDV uygulamasında da "tevkifat" kelimesi kullanılır. Ancak KDV tevkifatı, gelir vergisi stopajından farklıdır. Birinde gelir veya kurumlar vergisi kesilirken, diğerinde hesaplanan KDV'nin belirli kısmı alıcı tarafından sorumlu sıfatıyla beyan edilir.
| Kriter | Gelir vergisi stopajı | KDV tevkifatı |
|---|---|---|
| Kesilen vergi | Gelir vergisi veya bazı durumlarda kurumlar vergisi | Katma değer vergisi |
| Kesinti matrahı | Ödemenin brüt tutarı veya kanunda belirtilen matrah | Hesaplanan KDV |
| Kim keser? | Kanunda belirtilen vergi sorumlusu | Belirlenen alıcı veya KDV tevkifat sorumlusu |
| Örnek | İş yeri kira ödemesinden %20 kesinti | Belirli yapım işlerinde 4/10 KDV tevkifatı |
| Hangi beyannamede gösterilir? | Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi veya ilgili beyanname | KDV beyannamesi ve sorumlu sıfatıyla beyan |
3. Stopaj Hangi Ödemelerde Kesilir?
Stopaj uygulamasının temel dayanaklarından biri Gelir Vergisi Kanunu'nun 94. maddesidir. Kurumlar tarafından yapılan bazı ödemelerde ise Kurumlar Vergisi Kanunu'nun ilgili hükümleri uygulanır.
| Ödeme türü | Genel stopaj oranı | Kesintiyi yapan taraf | Kısa açıklama |
|---|---|---|---|
| İş yeri kira ödemesi | %20 | Kiracı olan vergi sorumlusu | İşyeri kiralarında brüt kira üzerinden stopaj uygulanabilir. Konut kira ödemeleriyle karıştırılmamalıdır. |
| Serbest meslek ödemeleri | Genel olarak %20 | Ödemeyi yapan vergi sorumlusu | Avukat, mali müşavir, danışman, doktor veya yazılımcı gibi serbest meslek erbabına yapılan ödemeler örnek verilebilir. |
| GVK m.18 kapsamındaki telif niteliğindeki işler | Özel düzenlemeye göre %17 | Ödemeyi yapan taraf | Eser, telif ve istisna şartlarının gerçekten oluşup oluşmadığı ayrıca değerlendirilmelidir. |
| Ücret ve maaş ödemeleri | Gelir vergisi tarifesine göre değişken | İşveren | Gelir vergisi, SGK işçi payı ve diğer kesintiler brüt ücret üzerinden hesaplanır. |
| Yıllara sari inşaat ve onarım hakedişleri | Genel olarak %5 | Hakediş ödemesini yapan taraf | İşin yıllara sari olup olmadığı ve hakedişin niteliği kontrol edilmelidir. |
| Kâr payı veya temettü dağıtımı | Genel olarak %15 | Kâr dağıtan şirket | Gerçek kişi ortaklara yapılan dağıtımlarda stopaj ve beyan kuralları ayrıca değerlendirilir. |
| Faiz ve menkul sermaye iradı | Vade ve yatırım türüne göre değişir | Banka, finans kuruluşu veya ödemeyi yapan taraf | Mevduat, tahvil, bono, yatırım fonu ve benzeri araçlarda farklı oranlar uygulanabilir. |
| Dar mükelleflere yapılan bazı ödemeler | Ödeme türüne ve anlaşmaya göre değişir | Türkiye'deki ödemeyi yapan taraf | Çifte vergilendirmeyi önleme anlaşmaları ayrıca dikkate alınabilir. |
| Elektronik ticaret aracılığıyla yapılan bazı ödemeler | Özel düzenlemeye göre | Aracı hizmet sağlayıcı veya elektronik ticaret aracı hizmet sağlayıcı | Platformun rolü, ödeme şekli ve ilgili dönem mevzuatı incelenmelidir. |
Yukarıdaki oranlar genel oranlardır. Ödemenin alıcısı, faaliyetin niteliği, istisna durumu, mükellefin tam veya dar mükellef olması ve özel mevzuat hükümleri sonucu değiştirebilir.
4. İş Yeri Kira Stopajı
Vergi mükellefi olan işletmelerin iş yeri kiralaması hâlinde, genel kural olarak brüt kira üzerinden %20 gelir vergisi stopajı yapılır. Kiracı, kesilen stopajı mal sahibine değil, vergi dairesine yatırır.
Kira stopajı formülü:
Brüt kira x %20 = Stopaj
Brüt kira - Stopaj = Mal sahibine ödenecek net kira
Örnek: Brüt kira üzerinden hesaplama
| Kalem | Tutar |
|---|---|
| Brüt kira | 10.000 TL |
| Gelir vergisi stopajı (%20) | 2.000 TL |
| Mal sahibine ödenecek net kira | 8.000 TL |
| Vergi dairesine yatırılacak stopaj | 2.000 TL |
Net kira üzerinden brütleştirme
Sözleşmede "mal sahibine net 10.000 TL ödenecektir" denilmişse, stopaj hesabı doğrudan 10.000 TL'nin %20'si olarak yapılmaz. Net tutarın brüt tutara çevrilmesi gerekir.
Netten brüte kira hesabı:
Brüt kira = Net kira / (1 - Stopaj oranı)
Brüt kira = 10.000 / 0,80 = 12.500 TL
Stopaj = 12.500 x %20 = 2.500 TL
Dikkat: İş yeri kira stopajında "brüt kira" ile "net kira" ayrımı önemlidir. Sözleşmede kira tutarının net mi brüt mü olduğu açıkça yazılmalıdır.
5. Serbest Meslek Ödemelerinde Stopaj
Serbest meslek erbabına yapılan ödemelerde, ödemeyi yapan tarafın vergi sorumlusu olması hâlinde genel olarak %20 gelir vergisi stopajı uygulanır. Stopaj, serbest meslek makbuzunda ayrıca gösterilir.
| Kalem | Oran | Tutar |
|---|---|---|
| Brüt serbest meslek hizmet bedeli | - | 10.000 TL |
| Gelir vergisi stopajı | %20 | 2.000 TL |
| KDV | Faaliyete göre | Ayrıca hesaplanır. |
| Stopaj sonrası hizmet bedeli | - | 8.000 TL |
Serbest meslek erbabı, yıl sonunda hesaplanan gelir vergisinden kendi adına kesilmiş stopajı mahsup edebilir. Bu nedenle stopaj, çoğu durumda hizmet veren açısından peşin ödenmiş vergi niteliğindedir.
6. Ücret Stopajı
İşverenler, çalışanlarına yaptıkları ücret ödemeleri üzerinden gelir vergisi kesintisi yapmakla yükümlüdür. Ücret stopajı, serbest meslek veya kira stopajı gibi sabit tek bir orana bağlı değildir; çalışanın kümülatif vergi matrahına ve gelir vergisi tarifesine göre değişir.
Ücret bordrosunda gelir vergisi stopajının yanı sıra SGK işçi payı, işsizlik sigortası işçi payı, damga vergisi ve varsa diğer kesintiler de gösterilir.
| Kesinti | Kim açısından kesintidir? | Açıklama |
|---|---|---|
| Gelir vergisi stopajı | Çalışanın vergisi | İşveren tarafından kesilir ve beyan edilir. |
| SGK işçi payı | Çalışanın sosyal güvenlik payı | İşveren aracılığıyla SGK'ya bildirilir. |
| İşsizlik sigortası işçi payı | Çalışanın sigorta payı | Kanuni oran ve ücret matrahı üzerinden hesaplanır. |
| Damga vergisi | Ücret ödemesine ilişkin vergi | İstisna ve muafiyetler ayrıca incelenir. |
7. Kâr Payı ve Temettü Stopajı
Limited veya anonim şirketin kârını ortaklarına dağıtması hâlinde, dağıtılan kâr payı üzerinden stopaj gündeme gelir. Gerçek kişi ortağın kâr payını yıllık gelir vergisi beyannamesinde beyan edip etmeyeceği; dağıtım tutarı, istisna, beyan sınırı ve diğer gelir unsurlarına göre belirlenir.
Kâr payı stopajı, kurumlar vergisinden farklı bir aşamadır. Şirket önce kendi kazancı üzerinden kurumlar vergisi öder; kâr dağıtılırsa ortak düzeyinde ayrıca temettü vergilendirmesi değerlendirilir.
Önemli: Şirket kârının sermayeye eklenmesi ile ortağa nakden veya hesaben dağıtılması aynı vergisel sonuçları doğurmayabilir. Kâr dağıtım kararı alınmadan önce işlemin şekli ve ortakların statüsü incelenmelidir.
8. Yıllara Sari İnşaat ve Onarım İşlerinde Stopaj
Birden fazla takvim yılına yayılan inşaat ve onarım işlerinde, hakediş ödemeleri üzerinden gelir veya kurumlar vergisi stopajı yapılabilir. Uygulanacak oran, işin yıllara sari olup olmadığına ve ilgili özel düzenlemelere göre belirlenir.
Genel uygulamada yıllara sari inşaat ve onarım işlerinde hakedişler üzerinden %5 stopaj oranı gündeme gelir. İşin aynı takvim yılı içinde tamamlanıp tamamlanmayacağı, sözleşme ve işin fiili durumu birlikte değerlendirilmelidir.
9. Stopaj Ne Zaman Beyan Edilir ve Ödenir?
Stopajı kesen kişi veya kurum, kesilen vergiyi kendi adına değil, gelir sahibinin adına vergi sorumlusu sıfatıyla beyan eder. Beyan ve ödeme süresi, ödemenin türüne ve mükellefin beyan dönemine göre değişebilir.
| Aşama | Yapılması gereken işlem | Sorumlu taraf |
|---|---|---|
| 1. Brüt tutarın belirlenmesi | Ödeme kaleminin stopaja tabi olup olmadığı kontrol edilir. | Ödemeyi yapan vergi sorumlusu |
| 2. Stopaj hesabı | Kanuni oran üzerinden kesinti hesaplanır. | Ödemeyi yapan vergi sorumlusu |
| 3. Net ödemenin yapılması | Brüt tutardan stopaj düşülerek gelir sahibine ödeme yapılır. | Ödemeyi yapan taraf |
| 4. Muhtasar ve Prim Hizmet Beyannamesi | Kesilen stopaj ve ilgili bilgiler beyan edilir. | Vergi sorumlusu |
| 5. Verginin ödenmesi | Beyan edilen stopaj vergi dairesine ödenir. | Vergi sorumlusu |
| 6. Mahsup veya beyan | Gelir sahibi şartlara göre kesilen stopajı kendi vergisinden mahsup eder. | Gelir sahibi |
Stopaj kesintilerinin gelir sahibine ait olduğunun ispatı bakımından dekont, makbuz, bordro, kira sözleşmesi ve muhtasar beyanname kayıtları birlikte saklanmalıdır. GİB'in "Adıma Yapılan Kesintiler" hizmetinden bazı kesintiler elektronik ortamda takip edilebilir.
10. Stopaj Kesilmezse Ne Olur?
Kanunen stopaj yapmak zorunda olan vergi sorumlusu kesinti yapmaz, eksik yapar veya kestiği vergiyi zamanında beyan edip ödemezse, vergi aslı, gecikme faizi ve vergi cezaları gündeme gelebilir.
Stopajın kesilmemesinden doğan sorumluluk kural olarak ödemeyi yapan vergi sorumlusuna aittir. Ancak sözleşmenin düzenlenme şekli, ödemenin niteliği, karşı tarafın statüsü ve verginin nihai vergilendirmedeki durumu somut olaya göre ayrıca değerlendirilmelidir.
Dikkat: "Karşı taraf faturada stopaj göstermedi" demek, her zaman ödemeyi yapan tarafın sorumluluğunu ortadan kaldırmaz. Stopaj yükümlülüğü, tarafların sözleşmesinden önce ilgili vergi kanunlarında aranmalıdır.
11. Sık Karıştırılan Stopaj Uygulamaları
| Yanlış düşünce | Doğru açıklama |
|---|---|
| Her kira ödemesinden %20 stopaj kesilir. | Stopaj, kira türüne, kiracının vergi sorumlusu olup olmadığına ve taşınmazın kullanım şekline göre değerlendirilir. |
| Stopajı gelir sahibi öder. | Kesintiyi ödeme yapan vergi sorumlusu yapar ve vergi dairesine yatırır; ancak vergi gelir sahibinin kazancına ilişkin olabilir. |
| Stopaj kesilince başka vergi kalmaz. | Stopaj, bazı durumlarda peşin vergi niteliğindedir. Gelir sahibi şartlara göre yıllık beyanname vermek zorunda olabilir. |
| KDV tevkifatı ile gelir vergisi stopajı aynıdır. | KDV tevkifatı KDV'ye, gelir vergisi stopajı ise gelir veya kurumlar vergisine ilişkin farklı uygulamalardır. |
| Stopaj oranı her yıl ve her işlemde aynıdır. | Oran; ödemenin niteliğine, alıcının statüsüne, vadeye ve özel mevzuata göre değişebilir. |
| Brüt ve net tutar arasında fark yoktur. | Stopaj hesaplamasında brüt tutar esas alınır. Net ödeme kararlaştırılmışsa tutarın brütleştirilmesi gerekebilir. |
12. Stopaj Hesaplama İçin Pratik Formül
Stopajın hesaplanabilmesi için öncelikle ödemenin brüt tutarı ve uygulanacak oran belirlenir.
Stopaj formülü:
Stopaj = Brüt ödeme x Stopaj oranı
Net ödeme formülü:
Net ödeme = Brüt ödeme - Stopaj
Örnek: Serbest meslek ödemesi
Brüt hizmet bedeli 20.000 TL ve stopaj oranı %20 ise:
| Hesaplama | Tutar |
|---|---|
| Brüt hizmet bedeli | 20.000 TL |
| Stopaj: 20.000 x %20 | 4.000 TL |
| Hizmet verene ödenecek net tutar | 16.000 TL |
| Vergi dairesine beyan edilecek stopaj | 4.000 TL |
13. Sık Sorulan Sorular
Stopaj nedir?
Stopaj, verginin gelir sahibine ödeme yapılmadan önce kaynağında kesilerek vergi dairesine yatırılması yöntemidir. Tevkifat ve kaynakta vergi kesintisi ifadeleri de aynı uygulamayı anlatabilir.
Stopajı kim öder?
Stopajı kesen ve vergi dairesine beyan eden taraf, kanunda belirtilen vergi sorumlusudur. Örneğin işveren ücret stopajını, kiracı iş yeri kira stopajını, şirket ise dağıtılan temettü stopajını beyan eder.
İş yeri kira stopajı oranı 2026 yılında kaçtır?
Genel uygulamada iş yeri kira ödemelerinde %20 stopaj oranı kullanılır. Ancak kiracının vergi sorumlusu olup olmadığı, kiraya verenin statüsü ve kira sözleşmesindeki net-brüt düzenlemesi kontrol edilmelidir.
Serbest meslek ödemelerinde stopaj oranı kaçtır?
Diğer serbest meslek ödemelerinde genel oran %20'dir. GVK 18 kapsamındaki telif ve benzeri özel işlerde farklı oran uygulanabilir.
Konut kirasında stopaj kesilir mi?
Konut kira ödemelerinde, iş yeri kira stopajındaki genel uygulama otomatik olarak uygulanmaz. Kiracının ve kiraya verenin statüsü, taşınmazın kullanım amacı ve kira gelirinin beyan kuralları ayrıca incelenmelidir.
Stopaj kesilince gelir vergisi tamamen ödenmiş olur mu?
Her zaman olmaz. Stopaj bazı gelirlerde nihai vergi niteliğinde olabilir; bazı gelirlerde ise yıllık gelir veya kurumlar vergisinden mahsup edilen peşin vergi olarak dikkate alınır.
Stopaj ile KDV tevkifatı aynı mıdır?
Hayır. Gelir vergisi stopajı gelir veya kurumlar vergisine, KDV tevkifatı ise hesaplanan KDV'nin belirli kısmına ilişkindir.
14. Sonuç
Stopaj, verginin gelirin sahibinden önce, ödeme aşamasında kaynağında kesilmesini sağlayan bir vergi tahsil yöntemidir. İş yeri kirası, ücret, serbest meslek, temettü, faiz ve yıllara sari inşaat hakedişi stopaj uygulanabilen başlıca ödeme türleridir.
Doğru stopaj hesabı için dört konu birlikte kontrol edilmelidir: ödemenin türü, brüt tutar, alıcının ve ödeyenin vergi statüsü ve işlem tarihinde geçerli olan stopaj oranı.
Son kontrol: Stopaj oranı kadar, stopajın hangi matrah üzerinden hesaplandığı ve kimin vergi sorumlusu olduğu da önemlidir. Net-brüt ayrımı, KDV, kâr payı beyanı ve mahsup kuralları ayrıca değerlendirilmelidir.
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır; belirli bir işlem veya mükellef bakımından hazırlanmış özel mali müşavirlik, YMM veya hukuki görüş yerine geçmez.